Bu yazın en sıcak ayı: Haziran (S-400’ler ile ısınan ilişkiler)

Topraklarını korumak için kendine ait bir hava savunma sistemi olmayan Türkiye, ABD’den istediği Patriotları alamayınca çareyi Rusya’dan S-400 temin etmekte buldu. Ankara, “ABD kendi hava savunma sistemi için çok yüksek teklif vererek bizi Rusların kucağına itti” diyerek Washington’ı suçluyor.

2017 yılında Rusya’ya sipariş edilen S-400’lerin ilk parçalarının Haziran ayında Türkiye’ye gelmesi bekleniyor. ABD, Türkiye’nin Rusya’dan bu silah sistemlerini almasından rahatsız. Görüşmeler sürse de, söylemlerin tonu kısmen düşse de, taraflar henüz pozisyonlarında değişiklik işareti vermiyor.

S-400 FÜZE SAVUNMA SİSTEMİNİN ÖZELLİKLER NELER?

MASAYA GELMEYEN TEKLİF

Washington “S-400'lerin Türkiye topraklarına konuşlandırılmasını” istemiyor. Aksi halde yaptırım kartını kullanacağı mesajını veriyor.

Türk basınında bir süredir Ankara'nın yaptırımlara maruz kalmamak için çeşitli formüller aradığı yazılıp çiziliyor. İddialardan biri Haziran’da Türkiye'ye gelmesi beklenen S-400'lerin Katar ve Azerbaycan gibi üçüncü bir ülkeye konuşlandırılacağı. İkinci iddia ise, Türkiye'nin 2017'de Rusya'dan sipariş ettiği S-400 hava savunma sistemlerini, Türkiye'den daha sonra sipariş etmiş ve hali hazırda bir kaç yıl bekleyecek ülkelere vermesi.Örneğin Rusya'dan S-400 sipariş eden Hindistan’a, 'bizimkileri siz alın, sizinkini biz alalım' diyerek, zaman kazanacağı.

Böyle formüller Ankara’da düşünüldü mü bu konuda resmi bir açıklama yok ama bilinen şu ki, Washington ile bugüne kadar yapılan görüşmelerde masaya konulmadı. Yani Ankara Washington’a böyle bir teklifle gitmedi.

Peki Washington tarafı, Türkiye böyle bir öneri ile gelirse ne der?

Henüz bu yönde teklif gelmediği için bu soruya 'Evet' ya da 'Hayır' şeklinde bir yanıtı yok Washington'ın. Ama bir formül olabileceğini yadsınmıyor.

Zira Washington için önemli olan Türkiye topraklarına S-400 hava savunma sistemlerinin konuşlandırılmaması.

ABD İLE S-400 ANLAŞMASI ÇÖZÜLÜR MÜ? 

KAĞIT ÜZERİNDE NE YAZIYOR?

Ankara, 'S-400'leri almıyoruz' demenin Moskova nezdinde ters bir tepkiselliğe yol açmasından endişe duyuyor. Ancak, Türkiye’nin S-400’leri tercih etmesinin temel sebeplerinden biri ABD’nin Patriot hava savunma sistemleriyle ilgili “kabul edilemez” bir teklif sunması. Türk yetkililer, hem fiyat, hem teslim tarihi, hem de teknoloji transferi olarak Rus hava savunma sistemi S-400’lerin, ABD sistemi olan Patriotlara göre daha iyi olduğunu her fırsatta dile getirmişti.

Bu yüzden Türkiye 'tehdit dili çözüm değil' diyor, Washington’a “yaptırım yolunu tercih etme” mesajını en üst düzeyden veriyor.

Washington ise bir yandan “bir çıkış yolu bulmayı” istediği mesajını verirken, öte yandan da Türkiye’nin tercihinin iki ayrı sonuç doğuracağına dikkat çekiyor:
İlki F-35 projesine yansıması. “Türkiye'nin üyeliğinin askıya alınması’ bir ihtimal. İkincisi ise Türkiye'nin CAATSA yaptırımlarına maruz kalması.

Türkiye, F-35 savaş uçağı projesinin 9 ortağından biri. F-35 savaş uçaklarının, gövde mekaniğinden, elektrik aksamına kadar pek çok önemli parçasını yapıyor.

Yani Türkiye projenin bir ortağı olmaktan çıkarsa, proje aksayacak.

ABD de bunun bilincinde. 'Projenin aksayacağını ve yavaşlayacağının’ farkında. Bunu da yadsımıyor. Ama bunu ikame edebilecek alternatifleri olduğunu düşünüyor. Şu ana kadar herhangi bir ülkeyle görüşüldü mü? 'Bu sorunun yanıtı belki şu an için hayır ama projede yer almak isteyen ülkelerin şimdiden ABD tarafına dolaylı mesajlar göndermeye başladığı belirtiliyor..Bunun yanında ABD'nin başını çektiği bir projede Türkiye'nin üyeliğinin askıya alınması halinde Ankara’nın 'anlaşmadan doğan hakkını' hukuken arayacağını not düşmek gerekiyor.

S-400'LER NEREYE KONUŞLANDIRILACAK?

TRUMP TÜRKİYE İÇİN MUAFİYET SAĞLAR MI?

ABD, S-400 hava sistemlerinin yerleştirilmesinden bağımsız olarak, Rusya ile herhangi bir savunma anlaşması yaptığı için Türkiye'nin CAATSA yaptırımlarına maruz kalacağını söylüyor.

CAATSA yani 'ABD'nin hasımlarıyla yaptırımlar yoluyla mücadele etme yasası'... İran, Kuzey Kore ve Rusya özelinde çıkarılmış bir yasa. Bu üç ülkeden biriyle işbirliği yapıyorsanız, hem ülkeye hem de şirkete dönük yaptırımları içiyor.

Yasaya göre ABD Başkanı'nın hukuken muafiyet uygulama hakkı var.

Türkiye'nin beklentisi de yaptırımlardan muaf olmak.

Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü İbrahim Kalın, 'Rusya ile anlaşma bu ulusal yasadan önce yapılmıştı, bu yüzden Türkiye yaptırımlara maruz bırakılmamalı' dedi.
Peki bu mümkün mü?

Türkiye S-400'de ısrarcı olur ve topraklarına getirirse, siyaseten pek mümkün görünmüyor.

Bu yasada 'ABD'nin ulusal çıkarları söz konusu olduğunda' diyor.

Aksi halde yaptırım paketi ile ilgili açık hüküm de yasa da.

ABD Başkanı, eğer muafiyet kararı almazsa - ki Washington'da konu Rusya olduğu için siyaseten bunun yapılamayacağını düşünenler ağırlıkta - yasada sıralanmış 12 yaptırım 12 maddesinden en az 5'ini seçmek zorunda. ABD’ye ihracat yasağından, uluslararası finans kuruluşlarının kredi vermelerinin engellenmesine, döviz değişimi engelinden, bankacılık işlemlerinin kısıtlanmasına kadar 12 maddenin bulunduğu yasada, ABD Başkanı’nın yapabilecekleri böyle çerçeveleniyor. 4 madde değil, 3'ünü değil, en az 5 madde seçilmek zorunda.

Bu sayı 6-7-8-9-10-11 veya 12 olabilir ama 4 olamaz.

Hangi maddelerin olacağı ise tamamen ABD Başkanı’nın yani Donald Trump'ın inisiyatifinde. Türkiye Trump’tan Trump’tan muafiyet bekliyor. Bu olur mu bilinmez ama “Türkiye’ye muafiyet sağlandığında, Rusya ile işbirliği yapan diğer ülkelerinin de benzer talepleri olacağından, süreç sıkıntıya girebilir” diyenlerin sayısı da hayli fazla..

ABD HAZİRAN'DA PATRIOT İÇİN CEVAP BEKLİYOR

ABD’nin Türkiye’yi sıkıştırdığı diğer konu da S-400’lerden vazgeçirmek için Ocak ayında masaya konan, Mart ayında yenilenen Patriot hava savunma sistemi teklifi.
Geçtiğimiz hafta Washıntgton’a giden Savunma Bakanı Hulusi Akar 'Yeni teklif üzerine çalışıyoruz' dedi.

Yeni teklifte teslimat tarihinin ilk tekliften farklı olarak 2 yıl öne çekildiği yani 2024 olarak revize edildiği belirtiliyor. Ayrıca fiyatın da ilk öneriye göre aşağıya çekildiği belirtiliyor. Bazı parçalarla ilgili know-how ve teknoloji transferi olacağı da konuşuluyor.

Şimdiye kadar resmi olarak teklif açıklanmadı. Washington bu teklifin iyi bir teklif olduğunu düşünüyor. Hatta 'İsrail ve İngiltere'ye bile verilmemiş bir teklif' olarak tanımlanıyor ve Türkiye'nin bunu reddetmemesini bekliyor. Ancak Ankara'ya göre, teklif hala yetersiz. Hem fiyat, hem teslim tarihi hem de teknoloji transferi açısından S-400 teklifinin gerisinde olduğu görüşü dillendiriliyor. Taraflar görüşmelerini sürdürüyor ama Washington, Mart ayında ek süre isteyen Türkiye'nin artık en son Haziran ayı başında Patriot'larla ilgili son sözü söylemesini ve teklife artık bir yanıt vermesini bekliyor.

Özetle Türk-Amerikan ilişkilerinde Haziran ayı, önemli kırılmaların ya da mutabakatların yaşandığı ay olabilir.

S-400 VE F-35'LER UYUMLU ÇALIŞIR MI? 

ETİKETLER