Suriye'de uzlaşmanın önündeki tek kişinin engeli ne?

20 aydır devam eden Suriye Anayasa Komitesi müzakelerinde sona gelindi. Komiteyi oluşturacak 150 kişilik aday listesinde 149 isim üzerinde uzlaşı var. Sadece 1 isim üzerinde görüş ayrılığı kaldı. Türkiye'nin itirazı daha öncekiler gibi o ismin de YPG ile irtibatlı olması. İkinci görüş ayrılığı ise komitenin görev tanımı. Yani komite yeni bir anayasa mı yazacak, yoksa 2012'de Esad yönetiminin hazırladığı anayasayı revize mi edecek?... Tüm konularda mutabakat sağlanırsa hedef 16 Eylül'de Ankara'da yapılacak Türkiye-Rusya-İran liderler zirvesinde komitenin kuruluşunu ilan etmek. 

Tarih 30 Ocak 2018’di. Suriye’nin geleceğini belirleyecek Anayasa’nın yazılması için Anayasa Komitesi kurulma kararı o tarihte Soçi’de alınmıştı. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in ev sahipliği yaptığı kongrede alınan o karara göre, anayasayı yazacak komite için 150 aday isim belirlenecek ve 150 isim arasından 50 kişilik “Anayasa Yazım Komitesi” oluşturulacaktı. Suriye hükümetinden 50, Suriye muhalefetinden 50 ve iki tarafla da bağlantısı olmayan Suriyeli sivil toplum örgütü temsilcilerinden 50 kişilik liste sunulacaktı. Yine mutabakata göre, bu üç listenin tamamında da üç garantör ülke Türkiye, Rusya, İran’ın onayı olacaktı. 

Yaklaşık 6 ay önce, muhalefet tarafıyla Suriye rejiminin listesi hazırdı ama üçüncü listede, yani sivil toplum örgütlerinden seçilecek 50 isimde görüş ayrılıkları vardı ve bunlar bir türlü aşılamıyordu. İsim isim müzakere edildi. Örneğin, geçen Aralık ayında masada hala altı isim konusunda görüş ayrılığı vardı. Türkiye bu altı isme, PKK’nın Suriye kolu PYD’nin silahlı kanadı YPG ile irtibatlı oldukları gerekçesiyle itiraz ediyordu.

Mubataka engel tek isim kaldı

10 aylık müzakerelerle, üzerinde uzlaşmaya varılamayan altı isim teke düşürüldü. Artık masada “uzlaşılamayan” tek bir isim var. Ağustos ayında Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu bu durumu açıklamıştı. Yetkililer o “ihtilaf”lı isimle ilgili ayrıntı vermedi ama yukarıda belirttiğimiz gibi Türkiye’nin itirazı, bu ismin PKK’nın Suriye kolu PYD’nin silahlı kanadı YPG’nin ağırlığını oluşturduğu Suriye Demokratik Güçleri’yle irtibatlı olması. Türkiye, bu ismin de listeden çıkartılması yönünde telkinlerini sürdürüyor. Eğer Rusya bu konuda ikna olursa, 3 liste ve toplamda 150 ismin tamamının üzerinde uzlaşma sağlanmış olacak ve komitede yeralacak isimlerle ilgili sorunlar tamamen aşılmış olacak.

Komite nasıl işleyecek?

21 aylık müzakerede sadece isimler değil, Anayasa Komitesinin nasıl çalışacağına ilişkin görüş ayrılıkları da vardı. Örneğin komitenin başkanı kim olacak, eşbaşkanlık sistemi olacak mı, kararlar nasıl alınacak, komitenin görev tanımı ne olacak gibi başlıklarda sorunlar vardı. Müzakereler sonucunda bu konuların pek çoğunda mutabakata varıldı. Görüştüğümüz kaynaklar, hem ihtiyatlı bir dil kullanmak hem de sürecin tamamlanmadığını gözönünde bulundurarak, gelinen noktayı ‘Geçici mutabakat’ diye ifade ediyorlar. Öyle de olsa bugüne kadar görüşmeleri kilitlemiş pek çok dikenli konunun aşıldığı ortada. Bunlardan ilki, komitenin başkanlığı. Esad hükümeti uzun süre komitenin başkanlığını rejimden birinin yürütmesi gerektiği konusunda ısrarlıydı. Muhalefet ise bunu en başından bu yana reddediyordu. Edinilen bilgilere göre, eşbaşkanlık konusunda uzlaşıldı. Yani Anayasayı yazacak komiteye Suriye hükümetinden ve muhalefetinden birer kişinin başkanlık etmesi konusunda uzlaşı var. Bir diğer uzlaşmazlık konusu, kararların nasıl bir çoğunlukla alınacağı idi. Bu konuda da oran yüzde 75 olarak belirlenmiş durumda. Yani bir maddede, yüzde 75 oranında uzlaşı sağlandığı anda madde kabul edilmiş sayılacak.

Anayasayı 45 kişi yazacak

Soçi mutabakatına göre, BM Suriye Özel Temsilcisi ( Ocak 2018’de Stefan De Mistura’ydı, Ocak 2019’dan bu yana Geir Pedersen) üç listeden yani 150 kişilik isim listesinden , anayasayı yazacak 50 kişiyi belirleyecekti. Edinilen bilgilere göre, üç ülke ( Türkiye-Rusya- İran), rejim- muhalefet ve Birleşmiş Milletler (BM) o komitenin 45 kişiden oluşmasında da mutabakata vardı.

Aşılamamış bir konu : Yeni anayasa mı yoksa mevcut anayasanın revizyonu mu?

Ancak masada hala uzlaşmazlık konusu “Anayasa Komitesi”nin görev tanımı ne olacağı... Yani o komite yeni bir anayasa mı hazırlanacak, yoksa 2012 yılında Esad yönetiminin hazırladığı ve rejimin kontrolü altında referanduma sunulan anayasanın revize edilip edilmeyeceği... Bu konuda da hala bir uzlaşma yok. Taraflar müzakerelerde bunu aşmaya çalışıyor.

Hedef 16 Eylül’deki zirve

Gelinen aşamada, eğer Türkiye’nin itiraz ettiği o bir isim ve Anayasa Komitesi’nin görev tanımındaki görüş ayrılıkları da aşılabilirse bu düzenlemelerin tek bir paket halinde bir ‘son onay’a ihtiyacı var. Suriye Rejimi, Suriye Muhalefeti, Astana sürecinin üç garantör ülkesi Türkiye, Rusya ve iran ile BM Temsilcisi Geir Pederson’un madde madde varılan mutabakatlara son bir kez de, bu kez “paket halinde” onay vermesi gerekiyor.

Ankara’nın hedefi, 16 Eylül’de Ankara’da yapılacak Türkiye-Rusya- İran üçlü zirvesine kadar nihai noktaya ulaşıp, Suriye Anayasa Komitesi’nin kurulduğunu dünyaya resmen ilan etmek. Eğer bu olamazsa, Eylül ayı sonuna doğru New York’ta yapılacak BM Genel Kurulu’nda bu hedefe ulaşmaya çalışacaklar.

ETİKETLER